Het ZID is in het bezit van een vrij uitgebreide colectie badkleding van vroeger tot nu.
Veel materiaal (meer dan 70 badpakken) is afkomstig uit de historische collectie van Tweka - Ten Cate.
Het oudste badkostuum is uit 1850.
Maar er zijn nog enkele hiaten. Zo ontbreken er nog een aantal soorten zwempakken uit de eerste vijfendertig jaar van de vorige eeuw.
Wie nog zo een badpak heeft en dat (in bruikleen) wil afstaan verzoeken wij contact op te nemen met het ZID.

Hieronder volgt een kort historisch overzicht van de badmode in Nederland:

	Badmode van de 1e t/m de 18e eeuw
	Badmode in de 19e eeuw
	Badmode in de 20e eeuw
	Badmode begin 21e eeuw

Badmode van de 1e t/m de 18e eeuw

In de tijd van de Romeinen nam men naakt in de thermen en / of rivieren een bad.

Tijdens de vroege middeleeuwen sprong de ridder naakt in de rivier en in de badhuizen van de 13e en 14e eeuw was er van badkleding al evenmin sprake.
Wilde men in bad niet gezien worden, dan kon men de gordijnen dichttrekken, want in die tijd waren baden in de regel door gordijnen omgeven, of men kon melk aan het water toevoegen om het troebel te maken.
In de oudheid en middeleeuwen is er dus geen sprake van badkleding omdat men gewoon naakt zwom.

Pas tegen het einde van de 15e eeuw was er sprake van badkleding bij het gemengd baden. Het baden was toen in diskrediet geraakt en men hulde zich in badhemden van wit linnen.
Dit is heel lang zo gebleven, want op afbeeldingen uit de 17e en 18e eeuw staan baadsters bij het "pootje baden" in beek of rivier in hun hemd met stroken langs hals en mouwen.

Ook omstreeks 1800 toen de zwembaden en badhuizen weer in aanzien kwamen, baadde de vrouwen in hansoppen. Mannen bleven overwegend naakt poedelen.

Badmode in de 19e eeuw

Tot ver in de 19e eeuw zwommen mannen, hoewel gescheiden van de vrouwen, nog naakt zoals in de middeleeuwen. Maar in nette badplaatsen moest men "zogenaamde" zwempakken dragen op boete van ƒ 3,--.

Vanaf begin 19e eeuw baadden de meeste vrouwen in zee in allesomvattende hansoppen c.q. badhemden. Het waren lange brede losse hemden met lange mouwen, dichtgeregen rond de hals en reikend tot de enkels.
Men ging slechts in het water vanuit een strandkoetsje om enkele malen (3x) onder te dompelen in de armen van een badman / - vrouw.
In 1885 mocht men in Katwijk volgens de politieverordening: "alleen nog baden in open zee zonder badhemd wanneer men gebruik maakt van een met paard getrokken badkoets, voorzien van een neergelaten zeil."

Scheveningen ± 1860

Toch komt het badkostuum er al een beetje in.

Vanaf midden 19e eeuw veranderden de hemden in badkostuums. Ze bestonden uit twee delen: een lange tuniek (= overkleed met mouwen) en een kniebroek, die samen het hele lichaam bedekten. Bijbehorend waren vooral veel mutsen, omdat men niet bruin wilde worden zoals buitenwerkende arbeiders.
Blank blijven was het motto.

Badpakken einde 19e eeuw

De kostuums werden gewoonlijk gemaakt van wol en ze waren daardoor ongeschikt voor het zwemmen maar ontworpen om op het strand te dragen.
De kleur was meestal rood, blauw of zwart omdat dat de blankheid van de huid zo goed deed uitkomen.

Aan het einde van de 19e eeuw, rond de eeuwwisseling, komt er een revolutionair ding: een ééndelig badkostuum. Dat wil zeggen een kostuum met de matrozenkraag en met aangebouwde pantalon die boven de enkels / knie is ingenomen. Bij het gemengd zwemmen mochten de brede kragen en mouwen er af.
De mannen baadden in zogenaamde "Sing-Sing" streepjespakken met lange mouwen en pijpen en rijen knoopjes op de borst.

Sing-Sing mannen badpak

Alleen bij heren zwemwedstrijden werden zwembroeken ter grote van een flinke onderbroek toegestaan.

Badmode in de 20e eeuw

Omstreeks de eeuwwisseling werd de badmode stap voor stap gewaagder en frivoler.

Sinds de Australische zwemster Anette Kelderman in 1910 in een ééndelig zwempak Het Kanaal overzwom, wonnen deze badpakken aan populariteit. Broekspijpen werden korter en korte mouwtjes veranderden in schouderbanden.
Ook aan het strand werden de broekjes van de badpakken korter en de bovenstukken sierlijker.
Aan het strand werd een hoofddoek gedragen en in het zwembad een muts van rubber. Die mutsen zag je na de Eerste Wereldoorlog in allerlei kleuren.

De eerste badmutsen......

In het begin van de 20e eeuw, toen de tricotage-industrie opkwam, werd het ondergoed en de badkleding van tricot (= machinaal gebreide stof met fijne lijnen aan de ene kant en dwarsribbeltjes aan de andere kant) gemaakt. In 1920 werd in de V.S. de eerste, elastische, uit één stuk bestaande badpakken vervaardigd.

In de jaren twintig werden de meeste badpakken ontworpen om op het strand te dragen en niet om in te zwemmen.

Tweka reclame uit de jaren dertig

Het badpak werd in de loop der jaren steeds korter, totdat in de jaren dertig eerst het rugloze badpak populair werd en erna het tweedelig badpak in de mode kwam.

Badkleding jaren veertig

Na de Tweede Wereldoorlog maakte de uitvinding van sneldrogende lichte stoffen de zwemkleding steeds populairder.

In de vijftiger jaren werden badpak, zwempak en badkostuum onderling verwisselbare namen voor hetzelfde kledingstuk.
Het tweedelig badpak werd gaande weg teruggebracht tot bikini, al bleven gewone badpakken vooral bij het zwemmen in gebruik.
De mannen droegen zelden meer dan een zwembroekje.

Zwempakken in de jaren zestig werden weer voorzien van baleinen en korsetten om de volle buste en de smalle taille te benadrukken.
Er werd op vroegere badkleding teruggegrepen. Als reactie daarop werd in 1964 de halve bikini, de monokini, meer populair.

Bikini uit 1965

Ook verschenen er kortere badpakken die rond de bovenkant van de dijen, bij de armen en schouders waren weggesneden.

Zwemmode uit 1972

Die trend zette zich voort in de jaren zeventig.

In de jaren tachtig werd het badpak ontworpen rondom de lijnen van het lichaam.

Badpak 1984

Eind jaren negentig werd de hydrodynamica toegepast om snellere wedstrijdzwempakken te ontwikkelen.

• Zo hanteert Speedo het haaienhuidprincipe.
  D.w.z. pakken van elastische stof vol "haaientandjes" die de waterstroom rond het lichaam kanaliseren en volgens de fabrikant de weerstand met 19% omlaag brengen.
  Olympisch kampioen Pieter van den Hoogenband zwom in zo een haaienheupbroek met lange pijpen.
  
  
• Nike werkt met het meer-stoffen principe.
  D.w.z. dat zo en pak nooit uit één en dezelfde stof bestaat. De werking wordt beter als veel bewegende delen (armslag borstcrawl) met een andere stof bedekt worden dan rustig bewegende delen (romp). In sleeptanks is bepaald welk lichaamsdeel met welke stof de minste weerstand ondervindt. Het pak is glad en geplakt i.p.v. gestikt.
  
  
• Adidas gebruikt het jetstream principe.
  D.w.z. strakke nauwsluitende pakken om de spieren te comprimeren en met die compressie de doorbloeding te bevorderen. Op de rugpartij zijn ribbels aangebracht die het water sneller langs de rug laten stromen, met als gevolg een gunstiger "liftprincipe" oftewel vlakkere ligging.
  De Australische wereldkampioen Ian Thorpe zwom in zo een volledig pak naar zijn titels.
  

Badmode begin 21e eeuw

Begin jaren 2000 zet de research naar snellere zwempakken zich versneld door t.b.v. de Olympische Spelen 2004 in Athene.

De gemiddelde moderne badkledingmode is voorspelbaar.
In de rekken van de badpakverkopers hangen steevast lichaamsvolgende pakjes voor in zee of zwembad. Veelal donker van kleur, met het oog op afslankend effect.

Badmode uit 2003 van Tweka

Gefabriceerd met weinig stof, om zoveel mogelijk huid een kans op bruin te gunnen.

Voor meer informatie

• De geschiedenis van de badmode
  Tweka-uitgave ter gelegenheid van het 75-jarig bestaan van Tweka 1916-1991.
  
  
• Vrouwen-Beweging
  J. Steendijk-Kuijpers, 1999, Erasmus Publishing - Rotterdam.
  ISBN 90-523-5133-3
  
  
• Het bad
  Eline Canter Cremers-van der Does, 1965, Van Dishoeck - Bussum.
  
  
• Tirions Kostuumgids
  M. Conrads e.a., 1988, Tirion - Baarn.
  ISBN 90-5121-089-2
  
  
• Mode uit de vijftiger jaren
  P. Baker, 1991, Dahlgaard media - Gilze.
  ISBN 90-5666-015-2
  
  
• Das Buch vom Bad
  F. de Bonneville, 1997, Wilhelm Heyne Verlag
  ISBN 3-89910-160-X
  
  
• Pootje baden de vaderlandse geschiedenis van het badleven
  J.M. Galjaard, 1966, A. Oosthoek's Uitgeversmaatschappij - Utrecht.
  

Zwem-
slogans